Кароткае апісанне
Транспартны сектар Беларусі з’яўляецца крытычнай часткай эканомікі, займее каля 5% ВУП, забяспечвае каля 7% працоўных месцаў і падтрымлівае мабільнасць насельніцтва і бізнесу. Яго ўстойлівасць непасрэдна ўплывае на якасць жыцця грамадзян і канкурэнтаздольнасць краіны. Унутраныя і знешнія шокі — паліўныя крызісы, санкцыі, дэфіцыт кадраў, абмежаванні на мяжы, рост коштаў, тэхналагічная залежнасць ад Расіі — ствараюць рызыку сістэмных збояў, якія могуць прывесці да падзення грузапатоку, росту тарыфаў, абмежавання мабільнасці насельніцтва і крызісу ў гарадскім транспарце.
Праблемы на рашэнне якіх накіраваная рэформа
Унутраныя шокі
- дэфіцыт паліва;
- недахоп кіроўцаў і старэнне кадраў;
- рост выдаткаў і падзенне рэнтабельнасці;
- залежнасць гарадскога транспарту ад субсідый;
- абмежаваная гнуткасць лагістыкі і кіравання.
Знешнія шокі
- санкцыйныя абмежаванні і закрыццё межаў;
- рост тарыфаў і абмежаванні з боку РФ;
- ізаляцыя ад рынкаў ЕЗ;
- зніжэнне транзітнай значнасці;
- рызыкі паставак паліва з аднаго кірунку.
Мэты і задачы рэформы
Стратэгічная мэта:
забеспячэнне ўстойлівасці транспартнай сістэмы да шокаў і яе інтэграцыя ў еўрапейскую эканамічную і лагістычную прастору.
Асноўныя мэты:
- дыверсіфікацыя рызык;
- павышэнне канкурэнтаздольнасці;
- устойлівая мабільнасць людзей;
- бяспека і надзейнасць перавозак;
- энергетычная трансфармацыя.
Напрамкі і меры транспартнай палітыкі
- устойлівасць перавозак;
- стварэнне рэзервовых маршрутаў;
- падтрымка гарадскога транспарту і аптымізацыя субсідый;
- прыярытэт чыгуначных і масавых перавозак.
Развіццё альтэрнатыўнай мабільнасці
- планы ўстойлівай гарадской мабільнасці;
- развіццё веласеткі і “апошняй мілі”;
- падтрымка таксі, карпулінгу і рэгуляваных форм каршэрынгу.
Энергетычная ўстойлівасць
- электрыфікацыя чыгунак і гарадскога транспарту;
- дыверсіфікацыя пастаўшчыкоў паліва;
- падтрымка электрагрузавікоў і інфраструктуры.
Канкурэнцыя і рынкі
- дэцэнтралізацыя і дэманапалізацыя;
- прыцягненне прыватных перавозчыкаў праз празрыстыя правілы;
- магчымасць доступу замежных аператараў у чыгуначныя перавозкі.
Інстытуцыйныя змены
- празрыстыя тарыфы;
- раздзяленне функцый рэгулявання, кіравання і кантролю;
- лічбавізацыя сістэмы.
Крокі па рэалізацыі рэформы
| Этап | Тэрмін | Фокус |
| 1) Кароткі | 1–2 гады | стабілізацыя і антыкрызісныя меры |
| 2) Сярэдні | 3–5 гадоў | рэформа рынкаў і інстытутаў |
| 3) Доўгі | 6–10 гадоў | трансфармацыя і інтэграцыя |
Органы, якія прымаюць рашэнне
Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.
Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь.
Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь.
Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусь.
Мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы ўлады Рэспублікі Беларусь.
Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская чыгунка».
Прыватныя перавозчыкі, аператары транспартных паслуг і іншыя суб’екты гаспадарання транспартнага сектара Рэспублікі Беларусь.Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь (дарожная бяспека, ДАІ).
Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь (экалагічныя нормы для транспарту).
Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь (міжнародныя пагадненні ў сферы перавозак).
Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь (перасячэнне мяжы грузаў і транспарту).
Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь (тэхрэгламенты і нормы).
Нарматыўна-прававыя акты
Рэалізацыя транспартнай палітыкі і мерапрыемстваў па павышэнні ўстойлівасці транспартнай сістэмы Рэспублікі Беларусь павінна ажыццяўляцца на аснове існуючай заканадаўчай базы з яе далейшым удасканаленнем. Ніжэй прыводзіцца пералік асноўных нарматыўных дакументаў, якія вызначаюць прававыя ўмовы функцыянавання транспартнага сектара, а таксама напрамкі, па якіх патрабуецца абнаўленне або гарманізацыя з еўрапейскімі стандартамі.
Асноўныя нацыянальныя акты
Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь.
Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб транспарце і транспартнай дзейнасці (пры наяўнасці – або адпаведныя законы па відах транспарту).
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб аўтамабільным транспарце і аўтамабільных перавозках”.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб транспартнай бяспецы”.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб чыгуначным транспарце”.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб натуральных манаполіях” (у частцы рэгулявання рынкаў перавозак).
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб дарогах і дарожнай дзейнасці”.
Закон Рэспублікі Беларусь “Аб энергетыцы” (у частцы паліўна-энергетычнай бяспекі транспарту).
Бюджэтны кодэкс Рэспублікі Беларусь (у частцы субсідый і фінансавання грамадскага транспарту).
Пастановы Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь па развіцці транспарту, міжнародных перавозак і тарыфнай палітыцы.
Падзаконныя і тэхнічныя нарматывы
Нарматывы і правілы Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь.
Тэхнічныя рэгламенты і стандарты (ДСТ, ТР, інструкцыі па эксплуатацыі транспартнай інфраструктуры).
Акты, што рэгламентуюць бяспеку руху, доступ да рынку паслуг і ліцэнзаванне перавозчыкаў.
Рэгіянальныя рашэнні мясцовых выканаўчых органаў у частцы арганізацыі грамадскага транспарту.
Міжнародныя дакументы і пагадненні
(актуальныя для будучай гарманізацыі і ўніфікацыі з ЕС)
Еўрапейскія дырэктывы і рэгламенты ў сферы мабільнасці, чыстага транспарту, транспартнай логістыкі і OTIF/UIC standards.
Канвенцыі і пагадненні UNECE (у т.л. CMR, ADR, AGC, AGTC).
Двухбаковыя і шматбаковыя транспартныя пагадненні Рэспублікі Беларусь з суседнімі дзяржавамі.
Напрамкі абнаўлення прававой базы
Для рэалізацыі рэформы неабходна падрыхтаваць і ўнесці змяненні ў заканадаўства па наступных кірунках:
- дыверсіфікацыя паставак паліва і зніжэнне залежнасці ад аднаго пастаўшчыка;
- стварэнне канкурэнтнага рынку транспартных паслуг;
- укараненне прынцыпаў устойлівай урбаністычнай мабільнасці;
- забеспячэнне адкрытасці, празрыстасці і недыскрымінацыйнага доступу на рынак перавозак;
- развіццё “зялёнага” транспарту і электрыфікацыі;
- спрошчаныя рэгуляцыі для новых форм мабільнасці (таксі, карпулінг, “апошняя міля”).