Кароткае апісанне
Гэты дакумент выкладае палітыку забеспячэння свабоды і бяспекі інтэрнэту ў Беларусі ў перыяд дэмакратычнай трансфармацыі. Ён акцэнтуе ўвагу на тым, што пасля знікнення татальнага дзяржаўнага кантролю краіна сутыкнецца з пагрозамі дэзінфармацыі, маніпуляцый і незаконнага кантэнту. Для вырашэння гэтых праблем прапануецца комплексны падыход, які ўключае чатыры асноўныя напрамкі: адукацыю ў сферы медыяграматнасці і кібербяспекі, стварэнне празрыстага дзяржаўнага рэгулявання на аснове еўрапейскіх нормаў, забеспячэнне якаснага менеджменту персанальных дадзеных і падтрымку беларускамоўнага сегмента інтэрнэту.
Праблемы на рашэнне якіх накіраваная рэформа
Барацьба каштоўнасцяў: Сучасны інтэрнэт з’яўляецца арэнай барацьбы паміж каштоўнасцямі свабоды і аўтарытарнымі рэжымамі.
Дзяржаўны кантроль і дэзінфармацыя: Аўтарытарныя рэжымы выкарыстоўваюць інтэрнэт для татальнага кантролю над грамадствам, інфармацыйнага сачэння і распаўсюджвання дэзінфармацыі.
Уплыў на дэмакратычныя працэсы: Існуюць спробы праз фэйкавыя навіны і акаўнты ў сацсетках уплываць на грамадскую думку, палітычныя дэбаты і вынікі выбараў у дэмакратычных краінах, падрываючы давер да дэмакратычных інстытутаў.
Пагрозы ў перыяд трансфармацыі: Дэмакратычная Беларусь сутыкнецца з маніпуляцыямі, дэзінфармацыяй, махлярствам і распаўсюджваннем незаконнага кантэнту ў інтэрнэце.
Бяспека карыстальнікаў: Існуе неабходнасць абараніць карыстальнікаў, асабліва непаўнагадовых, ад нелегальнай і шкоднай анлайн-актыўнасці.
Дыскрымінацыя беларускай мовы: Беларускамоўныя карыстальнікі штодзённа сутыкаюцца з дыскрымінацыяй, бо буйныя анлайн-платформы і сацсеткі часта ігнаруюць іх патрэбы. Існуюць праблемы з прасоўваннем, рэкламай і манетызацыяй беларускамоўнага кантэнту.
Маніпулятыўныя практыкі: Выкарыстанне “цёмных шаблонаў” на анлайн-платформах, якія падманным шляхам падштурхоўваюць карыстальнікаў да нявыгадных для іх рашэнняў, напрыклад, да згоды на збор персанальных дадзеных.
Асноўныя мэты і задачы рэформы
Забеспячэнне свабоды і бяспекі: Галоўнай задачай з’яўляецца забеспячэнне грамадзянам магчымасці карыстацца інтэрнэтам свабодна і бяспечна.
Абарона дэмакратычных інстытутаў: Прадухіленне дзейнасці, накіраванай на падрыў дэмакратычных дзяржаўных і грамадскіх інстытутаў, а таксама абарона правоў і свабод грамадзян.
Барацьба з незаконным кантэнтам: Абмежаванне нелегальнай і шкоднай анлайн-актыўнасці, уключаючы дэзінфармацыю, для забеспячэння бяспекі карыстальнікаў, асабліва непаўналетніх.
Пашырэнне беларускамоўнага сегмента: Умацаванне нацыянальнай ідэнтычнасці праз пашырэнне сферы ўжывання беларускай мовы ў інтэрнэце і ліквідацыю праблем з прасоўваннем беларускамоўнага кантэнту.
Кантроль карыстальнікаў над дадзенымі: Стварэнне прававой асновы, якая дазволіць карыстальнікам кіраваць сваімі персанальнымі дадзенымі.
Празрыстасць платформ: Забеспячэнне празрыстасці ў дачыненні да рэкамендацый кантэнту і рэкламы, а таксама забарона на таргетынг рэкламы на аснове канфідэнцыйных дадзеных.
Абарона непаўнагадовых: Абавязак для платформ забяспечваць высокі ўзровень канфідэнцыйнасці і бяспекі для непаўнагадовых, а таксама поўная забарона таргетыраванай рэкламы для дзяцей.
Крокі па рэалізацыі рэформы
Адукацыя:
Школьная адукацыя: Уключэнне крытычнага мыслення, медыяграматнасці і праверкі фактаў у школьныя праграмы, пачынаючы з пачатковых класаў. Навучанне старшакласнікаў правяраць крыніцы інфармацыі, аналізаваць URL-адрасы, правяраць даты, аналізаваць кантэкст і карыстацца факт-чэкерамі.
Праграмы НДА: Падтрымка ініцыятыў недзяржаўных грамадскіх арганізацый па павышэнні медыяграматнасці, абароне персанальных дадзеных і этыцы паводзін у інтэрнэце.
Дзяржаўнае рэгуляванне:
Распрацоўка заканадаўства: Стварэнне нацыянальнага заканадаўства на аснове дзеючых нормаў ЕС, у прыватнасці Закона аб лічбавых паслугах (DSA).
Рэгуляванне платформ: Закон будзе распаўсюджвацца на інтэрнэт-гандлёвыя пляцоўкі, сацыяльныя сеткі, пошукавыя сістэмы, пастаўшчыкоў інтэрнэт-паслуг і паслугі воблачных вылічэнняў.
Мадэрацыя кантэнту: Платформы будуць абавязаны мець механізмы для паведамлення аб незаконным кантэнце, аператыўна на яго рэагаваць і выдаляць. Яны таксама павінны будуць праводзіць ацэнку сістэмных рызык, звязаных з распаўсюджваннем дэзінфармацыі.
Правы карыстальнікаў: Карыстальнікі атрымаюць права аспрэчваць рашэнні платформ аб мадэрацыі праз унутраныя сістэмы апрацоўкі скаргаў.
Менеджмент персанальных дадзеных:
Згода карыстальніка: Пастаўшчыкі паслуг павінны будуць атрымліваць адназначную згоду карыстальнікаў перад зборам і апрацоўкай іх дадзеных, а таксама асобную згоду на перадачу дадзеных трэцім асобам.
Кіраванне дадзенымі: Анлайн-платформы будуць абавязаны прадастаўляць карыстальнікам магчымасці для загрузкі і выдалення ўсіх сваіх дадзеных.
Бяспека: Увядзенне абавязковай двухфактарнай аўтэнтыфікацыі і шыфравання ўсіх персанальных дадзеных.
Падтрымка беларускамоўнага сегмента:
Роўныя магчымасці: Абавязак для вельмі буйных анлайн-платформ забяспечыць для беларускамоўнага кантэнту ўзровень прасоўвання і манетызацыі не ніжэй, чым для іншых моў.
Беларускамоўны інтэрфейс: Абавязак для ўсіх анлайн-платформ мець поўную і якасную беларускамоўную версію інтэрфейсу.
Дзяржаўныя і карпаратыўныя сайты: Абавязак для ўсіх дзяржаўных органаў і зарэгістраваных у Беларусі юрыдычных асоб мець беларускамоўную версію сайта ў якасці першай бачнай па змаўчанні.
Органы, якія прымаюць рашэнне
Каардынатар лічбавых паслуг Рэспублікі Беларусь: Прапануецца заснаваць асобны незалежны дзяржаўны орган, які будзе наглядаць за прымяненнем і выкананнем Закона аб лічбавых паслугах. Гэты орган будзе мець паўнамоцтвы для правядзення расследаванняў і прыняцця часовых мер у выпадку рызыкі прычынення сур’ёзнай шкоды.
Кансультацыйны моўны савет: Будзе створаны для садзейнічання пашырэнню выкарыстання беларускай мовы ў інтэрнэце. Савет будзе мець паўнамоцтвы выносіць папярэджанні за неналежную якасць беларускамоўных версій і прымаць рашэнні аб часовай блакіроўцы рэсурсаў да выпраўлення парушэнняў.
Нарматыўна-прававыя акты
Закон аб лічбавых паслугах Рэспублікі Беларусь: Асноўны нарматыўны акт, які прапануецца распрацаваць і прыняць.
Еўрапейскае заканадаўства як аснова: Прапануецца распрацоўваць нацыянальнае заканадаўства на аснове дзеючых нормаў Еўрапейскага Саюза, у прыватнасці Закона аб лічбавых паслугах (Digital Services Act, DSA), закона аб бяспецы ў Інтэрнэце (Online Safety Act) у Вялікабрытаніі.